Wat is een Arbocatalogus?

De arbeidsomstandighedenwetgeving is sinds 1 januari 2007 gewijzigd. Werkgevers en werknemers op decentraal niveau hebben een grotere verantwoordelijkheid gekregen voor het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. Centrale (beleids-)regels hebben plaatsgemaakt voor sectoraal maatwerk. Arbocatalogi spelen hierbij een belangrijke rol.

 

De overheid stelt in de arbowet- en -regelgeving zogenaamde doelvoorschriften vast. Deze leggen het wettelijke beschermings- en veiligheidsniveau vast dat bedrijven moeten bieden aan werknemers, zodat zij veilig en gezond kunnen werken. In een arbocatalogus kunnen werkgevers- en werknemersorganisaties op branche- of sectorniveau concreet uitwerken hoe deze voorschriften in de eigen branche of sector ingevuld kunnen worden. Organisaties zelf kunnen uit hun branche- of sectorcatalogus putten om aan de wettelijke doelvoorschriften te voldoen.

 

Er is overigens pas sprake van een arbocatalogus, wanneer sociale partners deze samen hebben vastgesteld, en de Inspectie SZW de inhoud van de catalogus positief heeft getoetst.

Wat is een arbocatalogus?

Een arbocatalogus is een soort ‘oplossingenboek’: gemaakt door werkgevers en werknemers gezamenlijk, op sector of brancheniveau, en positief getoetst door de Inspectie SZW (zie voor een uitgebreide beschrijving ook ‘Wat is een arbocatalogus’ van de Stichting van de Arbeid.

 

Nadruk ligt op de oplossingen waarmee werkgevers kunnen zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving voor hun medewerkers en zo kunnen voldoen aan de doelvoorschriften van de overheid. Het gaat bijvoorbeeld om:

  • beschrijvingen met praktische handreikingen (al dan niet aangevuld met illustraties) van veilige arbeidsmiddelen en gezonde werkmethoden.
  • tools zoals checklists om specifieke risico’s te inventariseren, beslisschema’s of rekentools.
  • beschrijvingen van good practices.
  • normeringen.

Instrumenten uit arboconvenanten, leidraden, cao-afspraken, brancherichtlijnen, beleidsregels, jurisprudentie, AI-bladen, NEN-normen of normeringen uit (wetenschappelijke) onderzoeken of afspraken door sociale partners kunnen deel uitmaken van de inhoud. Zo krijgen catalogi voor de dagelijkse praktijk extra waarde.

 

De maatregelen en middelen in de Arbocatalogus moeten gebaseerd zijn op de ‘stand der wetenschap en professionele dienstverlening’, zoals dit in de Arbowet staat omschreven. Het moet dus gaan om ‘erkende’ middelen en methoden om aan de doelvoorschriften uit de wet te voldoen.

 

Het wiel hoeft bij het maken van een catalogus niet telkens opnieuw uitgevonden te worden. Veel oplossingen zijn vaak al bekend. Deze kunnen gebundeld worden in de catalogus, op een manier die tegemoet komt aan de specifieke eisen en wensen in de sector of branche.

Arbocatalogus en de RI&E

Een arbocatalogus biedt maatwerkoplossingen in een branche voor arborisico’s op de werkvloer. Deze oplossingen zijn door organisaties daarom goed te gebruiken bij het opstellen van de RI&E en meer concreet het invullen van het plan van aanpak.

 

Is er sprake van een branche-RI&E – in veel branches beschikbaar – dan kunnen de oplossingen uit de catalogus als voorbeeldmaatregelen dienen voor gebruik in het plan van aanpak. Voor veel arborisico’s zijn bovendien verdiepende risico-inventarisaties nodig, die door middel van checklists, beslisschema’s of verbeterchecks in een arbocatalogus aangeboden kunnen worden. Zo biedt de catalogus extra diepgang voor het RI&E-proces, maar kan het ook gemakkelijker maken als direct de juiste hulpmiddelen beschikbaar zijn. Bovendien weet de gebruiker dat de oplossingen goedgekeurd zijn door zowel sociale partners als de inspectie.

Waarom een arbocatalogus?

Het heeft een aantal voordelen om in een branche of sector te beschikken over een arbocatalogus:

  • Werkgevers en werknemers hebben een grotere eigen verantwoordelijkheid gekregen, maar ook meer ruimte voor maatwerk. De arbocatalogus kan dat ondersteunen met oplossingen die aansluiten bij de specifieke situatie in de branche. Dit maakt het voor bedrijven gemakkelijker om te investeren in gezond en veilig werken.
  • De arbocatalogus biedt een goede mogelijkheid om alle kennis en expertise, die in een branche aanwezig is over arbeidsrisico’s en het beheersen daarvan, te bundelen.
  • Door met betrokkenen in een branche samen aan de catalogus te werken, kunnen de maatregelen op meer draagvlak in de branche rekenen. Dat kan vaart zetten in het verbeteren van arbeidsomstandigheden.
  • Een goedgekeurde arbocatalogus geeft bedrijven en organisaties praktische en concrete handvatten en oplossingen om arborisico’s te beheersen. Zij hoeven daarmee niet alles meer zelf te bedenken of te ontwikkelen.
  • In een digitaal instrument is dat bovendien via internet aan te bieden. Zo komt deze kennis breed beschikbaar voor de hele branche.
  • Ook biedt de catalogus talloze mogelijkheden om voorlichtings- en instructiemateriaal voor medewerkers breder te verspreiden (in de vorm van toolboxen, sheetpresentaties, checklists voor de praktijk en filmpjes).
  • Een arbocatalogus kan leiden tot een minder intensief en milder inspectieregime van de Inspectie SZW.

 

Bovendien kan de branche de catalogus, zeker als deze samen met de branche-RI&E en eventuele andere arbo-instrumenten wordt aangeboden, gebruiken om actief te werken aan goede arbeidsomstandigheden in de branche. Dit kan helpen om de branche aantrekkelijker te maken voor nieuwe medewerkers, het imago te verbeteren en/of beter te kunnen voldoen aan kwaliteitseisen van opdrachtgevers.

Hoe hanteert de Inspectie SZW de catalogus?

De Inspectie SZW toetst de arbocatalogus aan een aantal uitgangspunten:

  • de catalogus mag niet in strijd zijn met de wet en
  • moet geschikt zijn om het in het doelvoorschrift vervatte niveau te bereiken.
  • arbocatalogi moeten begrijpelijk en logisch zijn.
  • duidelijk moet zijn voor welke bedrijven en op welke arborisico’s de catalogus van toepassing is.

 

Ook beoordeelt de inspectie of alle voor de branche of sector relevante sociale partners werkelijk betrokken zijn geweest bij de ontwikkeling en vaststelling van de catalogus. De Inspectie SZW gebruikt vervolgens de arbocatalogus als referentiekader bij haar inspecties.

 

Met de arbocatalogus kunnen organisaties in de branche vervolgens de juiste maatregelen nemen om aan de doelvoorschriften te voldoen en te zorgen voor een veilige en gezonde werkplek. Een toets op geschiktheid voor de eigen situatie moet men dan nog wel maken: de arbocatalogus ontslaat de werkgever niet van de verplichting om na te gaan welke oplossingen in de eigen situatie daadwerkelijk tot het gewenste effect leiden. Zijn de gekozen middelen of maatregelen in de ogen van de Inspectie SZW onvoldoende om te voldoen aan wettelijke voorschriften, dan zal de Arbeidsinspectie nog steeds kunnen ingrijpen. Meer hierover kunt u lezen in ‘Wat is een arbocatalogus’ van de Stichting van de Arbeid.

Wat zijn belangrijke aandachtspunten?

Bij het ontwikkelen van een catalogus zijn de volgende aandachtspunten van belang:

  • Neem veel verschillende oplossingen op: dat geeft organisaties de mogelijkheid een passende oplossing te kiezen voor hun eigen situatie.
  • Let goed op dat de oplossingen bruikbaar en haalbaar zijn voor individuele organisaties.
  • Zorg dat beschreven oplossingen aan (wettelijke) minimumeisen én aan de stand der techniek voldoen. Met de ‘stand der techniek’ worden nieuwe technologische ontwikkelingen en inzichten bedoeld, die dusdanig praktisch toepasbaar en economisch haalbaar zijn, dat een grote meerderheid van de organisaties in de branche hier aantoonbaar gebruik van kan maken.
  • Zorg voor voldoende draagvlak. Een arbocatalogus wordt overeengekomen door werkgeversorganisaties en vakbonden in de branche of sector. Dan pas kan het de status van arbocatalogus krijgen, en is het mogelijk deze in te dienen voor de toets bij de inspectie. Een arbocatalogus zonder voldoende draagvlak en actieve medewerking van partijen aan beide kanten landt bovendien niet op de werkvloer.
  • Zorg bij de uitwerking van maatregelen dat de ‘arbeidshygiënische strategie’ wordt gevolgd, zoals deze in de wet staat beschreven. Werkgevers moeten eerst gevaren voorkomen of de oorzaak van het probleem wegnemen (bronmaatregelen). Als bronmaatregelen niet mogelijk zijn, moeten collectieve maatregelen genomen worden om risico’s te verminderen. Als collectieve maatregelen niet kunnen of (nog) geen afdoende oplossing bieden, kunnen individuele maatregelen genomen worden. Het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen zijn de laatste stap, als geen andere maatregelen kunnen worden genomen en er toch nog een ‘restrisico’ is.

 

Let op: de stand der techniek verandert voortdurend, en ook de wetenschap ontwikkelt zich. Daarom moet regelmatig bekeken worden of de catalogus wel voldoende actueel is.

 

Tip: speciaal voor het mkb heeft de Stichting van de Arbeid een handreiking laten maken hoe mkb-ondernemingen op een goede manier met de arbocatalogus kunnen worden bereikt.

Verplicht of niet?

Een arbocatalogus is niet verplicht. Toch adviseert de Stichting van de Arbeid branches om dit, gezien de voordelen, serieus te overwegen. Sociale partners hebben van de overheid meer vrijheid, maar ook meer verantwoordelijkheid gekregen om samen het arbobeleid gestalte te geven. De overheid houdt in de gaten of dit ook daadwerkelijk gebeurt. Landelijke werkgeversorganisaties en vakbonden vinden overigens dat een arbocatalogus pas ontwikkeld kan worden als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. U kunt dit navragen bij de betreffende organisatie.

 

Vorm en inhoud van een catalogus zijn overigens vrij. Werkgevers en werknemers/vakbonden kiezen zelf hoe de catalogus eruit ziet en hoe risico’s worden uitgewerkt in oplossingen. Partijen kunnen zo volop rekening houden met specifieke situaties in hun branche. Het resultaat kan als brochure of als papieren handreiking worden gepresenteerd, maar ook op een website. Omdat toegankelijkheid voor gebruikers middels een website beter gegarandeerd is en ook onderhoud bij een website gemakkelijker is, zijn de meeste arbocatalogi gedigitaliseerd en via internet vrij toegankelijk.

randomness